Son birkaç on yılda bir dizi yapay zeka (AI) tanımı ortaya çıkmış olsa da, yapay zeka terimini ilk icat eden isimler arasında yer alan Profesör John McCarthy, 2004 yılında yayınlamış olduğu makalesinde (“What is Artificial Intelligence”) yapay zekayı şu şekilde tanımlamaktadır: “Yapay Zeka, akıllı makineler, özellikle de akıllı bilgisayar programları yapma bilimi ve mühendisliğidir.”
Credit: Chuck Painter, Stanford’s News
Profesör McCarthy’nin yapay zeka tanımına bakacak olursak; yapay zekaya göre daha uzun bir geçmişe sahip olan, insan hayatının neredeyse her alanında yer alan makine ve bilgisayarlar programlarının akıllanmasıyla yapay zeka devrimi başlamıştır diyebiliriz. Günümüzdeki yapay zeka çalışmaları ve araştırmalarına bakıldığında ise geleneksel olarak her bilgisayar programı ve makineyi akıllı olarak sınıflandırma alışkanlığımızın da bir dönüşüme ihtiyacı olduğu görülmektedir.
İçerik
Yapay zeka ne zaman insan düzeyinde bir zekaya ulaşacak?
Zeka ve akıl kavramlarının yalnızca insana özgü kavramlar olmadığı ve insanların bir makine veya bilgisayara bu akıllılığı ve zekayı belirli seviyelerde kazandırabildiği bir çağda yaşıyoruz. Yapay zekanın anıldığı birçok noktada ise zihnimizde bazı sorular belirmekte: “Yapay zekanın insan düzeyindeki zekaya ulaşması ne kadar uzakta, nee zaman olacak?” Çoğu yapay zeka araştırmacısı yeni temel fikirlerin gerekli olduğuna ve bu nedenle insan düzeyinde zekaya ne zaman ulaşılacağının tahmin edilemeyeceğini düşünüyor. Ancak bu fikre katılmayan birçok kişi de var. Onlar ise yapay zekanın insanların şu anda yazdıkları türden çok sayıda program yazarak ve şu anda bilgiyi ifade etmek için kullanılan dillerde gerçeklerden oluşan geniş bilgi tabanlarını bir araya getirerek insan düzeyinde zekaya ulaşılabileceğini düşünüyor.
Yapay zekanın kullanım alanları
Birçok gelişme ve araştırma önerisiyle önümüzdeki yıllar boyunca da gündemimizde yer kaplayacak olan yapay zeka hangi alanlarda kullanılıyor ve neden bu kadar önemli göz atalım. Gerçekten birçok sektörün gündemini meşgul etmeye değer bir şey mi?
Yapay zeka (AI) birçok farklı uygulama alanında kullanılmaktadır ve sürekli olarak genişleyen bir alan haline gelmektedir. Başlıca kullanım alanları:
Sağlık hizmetlerine bakıldığında yapay zeka; Hastalık teşhisi ve tedavisi, Tıbbi görüntü analizi, İlaç keşfi ve geliştirme, Hastane yönetimi ve planlaması gibi birçok alanda.
Finans sektöründe Risk yönetimi, Otomatik ticaret ve portföy yönetimi, Kredi değerlendirmesi, Dolandırıcılık tespiti gibi alanlarda.
Eğitim sektöründe Öğrenci performans analizi ve öneriler, Öğrenci özelleştirilmiş öğrenme materyalleri, E-öğrenme ve uzaktan eğitim destekleri gibi alanlarda.
Credit: Bernard Marr and Co
Otomotiv’de Sürücüsüz araçlar, Araç güvenliği ve tahmin, Akıllı trafik yönetimi gibi alanlarda.
Perakende ve E-Ticaret: Müşteri davranış analizi, Talep tahmini Kişiselleştirilmiş öneriler, Stok yönetimi gibi alanlarda.
Güvenlik ve Savunma: Gelişmiş güvenlik sistemleri, Tehdit analizi ve öngörüsü, Otomatik gözetim ve tanıma sistemleri gibi alanlarda.
Doğal Dil İşleme (NLP): Sesli asistanlar, Metin analizi ve çeviri, Duygu analizi gibi alanlarda.
Enerji: Enerji talebi tahminleri, Akıllı şebeke yönetimi, Enerji verimliliği gibi alanlarda.
Havacılık ve Uzay: Rota optimizasyonu, Bakım tahminleri, Hava trafiği yönetimi, İnsansız Hava Araçları, Uzay keşif görevleri, Mürettebatlı ve mürettebatsız uzay görevleri gibi alanlarda.
Gelişmiş Üretim (Endüstri 4.0): Akıllı fabrikalar, Üretim optimizasyonu, Kalite kontrolü gibi alanlarda.
Çevre ve Sürdürülebilirlik: Hava ve su kalitesi izleme, Doğal kaynak yönetimi, Geri dönüşüm optimizasyonu gibi alanlarda.
Eğlence ve Sanat sektöründe ise Film ve müzik önerileri, Oyun yapımında, Sanat eserleri üretimi gibi alanlarda
yaygın bir şekilde kullanılmakta ve işleri kolaylaştırmakla kalmayıp sektörün maliyetlerini de azaltmakta rol oynamaktadır.
Yapay zekanın uzay araştırmalarındaki 7 önemli uygulaması
Yapay zeka ve başlıca kullanım alanlarına göz attıktan sonra yazımızın asıl konusu; yapay zekanın temas ettiği önemli noktalardan olan uzaydaki yapay zekayı keşfetmeye başlayabiliriz.
Uzay ve yapay zeka birbirinden farklı iki disiplin olmasına rağmen aslında birbirine bağlıdır. Özellikle son zamanlarda uzay araştırmalarında yapay zeka kullanımı giderek atmaya başlamıştır. Bu iki alanın birleşiminden ortaya çıkan 7 önemli uygulama:
1-Astronot asistanlar
Yapay zeka, astronotların uzay aracında veya uzay istasyonunda sistemleri izleme, cihazları kontrol etme, deneyler yapma veya eşlik etme gibi çeşitli görevleri yerine getirmesine yardımcı olabilir. Örneğin CIMON, ses ve yüz tanımayı kullanarak Uluslararası Uzay İstasyonundaki (ISS) astronotlarla etkileşime girebilen bir yapay zeka asistanıdır. CIMON astronotlara prosedürlerde yardımcı olabilir, soruları yanıtlayabilir veya müzik çalabilir. Diğer bir örnek ise tehlikeli veya rutin görevlerde astronotların yanında veya onların yerine çalışabilen insansı bir robot olan Robonaut’tur.
İlginizi çekebilir: Astronotların ISS’teki Bir Günü Nasıl Geçiyor?
Credit: Airbus
2-Görev tasarımı ve planlama
Yapay zeka, önceki görevlerden ve simülasyonlardan elde edilen büyük miktardaki verileri kullanarak uzay görevlerinin daha verimli ve etkili bir şekilde tasarlanmasına ve planlanmasına yardımcı olabilir. Yapay zeka ayrıca fırlatma tarihi, yörünge, yük ve bütçe gibi görev parametrelerini de optimize edebilir. Örneğin ESA, görev analistlerine genetik algoritmalar kullanarak gezegenler arası yörüngeler tasarlamada yardımcı olabilecek MELIES adında bir yapay zeka sistemi geliştirdi.
3-Otonom uzay araçları
Yapay zeka, uzay aracının insan müdahalesine veya Dünya’dan gelen iletişime dayanmadan özerk bir şekilde çalışmasını sağlayabilir. Bu özellikle iletişim gecikmesinin önemli olabileceği derin uzay görevleri için kullanışlıdır. Yapay zeka, uzay aracının yön bulmasına, engellerden kaçınmasına, değişen ortamlara uyum sağlamasına veya acil durumlara yanıt vermesine yardımcı olabilir. Örneğin, NASA’nın Mars 2020 gezgini Perseverance, Mars yüzeyinin görüntülerini analiz etmek ve iniş pozisyonunu buna göre ayarlamak için Arazi-Göreceli Navigasyon adı verilen bir yapay zeka sistemi kullanıyor.
İlginizi Çekebilir: Doğadan İlham Alan En Gelişmiş Uzaylı Robotlar Ve Yüksek Teknolojileri
Credit: NASA
4-Veri analizi
Yapay zeka, uzay görevleri tarafından toplanan görüntüler, sinyaller, spektrumlar veya telemetri gibi büyük miktardaki verilerin analiz edilmesine yardımcı olabilir. Yapay zeka, verileri insanlardan daha hızlı ve daha doğru bir şekilde işleyerek insanların gözden kaçırabileceği kalıpları veya anormallikleri keşfedebilir. Örneğin, NASA‘nın Kepler uzay teleskobu, geçiş sinyallerini tespit ederek yeni dış gezegenleri keşfetmek için sinir ağlarına dayalı bir yapay zeka sistemi kullandı.
Credit: NASA, ESA, CSA, ve STScI
5-Uzay ve yeryüzü iletişimi
Yapay zeka, uzay aracı ile Dünya arasındaki veya uzay aracı arasındaki iletişimi geliştirmeye yardımcı olabilir. Yapay zeka iletişim bant genişliğini, frekansını, gücünü veya modülasyonunu optimize edebilir. Yapay zeka ayrıca hataları veya parazitleri tespit edip düzelterek iletişim bağlantılarının güvenliğini ve güvenilirliğini artırabilir. Örneğin, NASA’nın Derin Uzay Ağı, iletişim antenlerinin durumunu ve kullanılabilirliğini izleyip tahmin edebilen, Deep Space Network Now adlı bir yapay zeka sistemi kullanıyor.
6-Uzaydaki enkaz ve çöplerin temizlenmesi
Yapay zeka, Dünya’nın yörüngesinde dönen ve operasyonel uzay araçlarına tehdit oluşturan, kullanılmayan veya atılmış nesneler olan uzay enkazı sorununun azaltılmasına yardımcı olabilir. Yapay zeka, radar veya optik verileri kullanarak uzay enkazının izlenmesine ve kataloglanmasına yardımcı olabilir. Yapay zeka aynı zamanda robotik kollar veya ağlar kullanarak uzay enkazını kaldırmak veya yörüngesinden çıkarmak için görevlerin tasarlanmasına ve kontrol edilmesine de yardımcı olabilir; örneğin, ESA‘nın Yörüngeden çıkarma görevi, robotik bir kol kullanarak terk edilmiş bir uyduyu otonom olarak yakalayabilen bir yapay zeka sistemi kullanmayı planlıyor.
7-Astrobiyoloji
Yapay zeka, canlı organizmaların veya bunların ürünlerinin varlığını gösteren biyolojik imzaları veya biyobelirteçleri kullanarak Dünya dışındaki yaşam belirtilerinin aranmasına yardımcı olabilir. Yapay zeka, fiziksel ve kimyasal özelliklerini analiz ederek yaşanabilir gezegenlerin veya uyduların belirlenmesine yardımcı olabilir. Yapay zeka, spektroskopi veya mikroskopi tekniklerini kullanarak olası yaşam formlarının tespit edilmesine de yardımcı olabilir. Örneğin, NASA’nın Dragonfly misyonu, Satürn’ün uydusu Titan’da drone benzeri bir rotorlu aracı uçurmak ve prebiyotik kimya belirtileri için örnekler toplamak için bir yapay zeka sistemi kullanmayı planlıyor.
Credit: NASA
ChatGPT’den astronot olur mu?
Uzay alanındaki birçok yapay zeka uygulamasına göz attık. Ancak yapay zeka denilince akla ilk gelen modellerden olan ve son zamanlarda oldukça popüler olan ChatGPT’den henüz bahsetmedik. ChatGPT toplumun her kesiminin erişimine açık olması ve kısa süreler içerisinde birçok konuda araştırma yapma olanağı sağlamasıyla kullanıcılarını oldukça tatmin ediyor. Yazının bu kısmında uzay çalışmalarında ChatGPT kullanılabilir mi, mürettabatsız bir görevde yer alabilir mi, ChatGPT’den astronot olur mu? gibi sorulara cevap arayacağız.
ChatGPT nedir?
Sorularımıza cevap aramaya ChatGPT’yi tanıyarak başlayabiliriz.
ChatGPT, OpenAI tarafından geliştirilen bir dil modelidir ve GPT-3.5 mimarisine dayanmaktadır. “Chat” kelimesi, bu modelin özellikle sohbet benzeri etkileşimlerde kullanılmak üzere tasarlandığını ifade eder. ChatGPT, genel dil anlama, metin üretme ve çeşitli görevlerde yardımcı olma yeteneklerine sahip bir yapay zeka dil modelidir. GPT (Generative Pre-trained Transformer), büyük miktarda çeşitli metin verileri üzerinde önceden eğitilmiş bir modeldir. Bu sayede, kullanıcının girdilerine dayalı olarak anlamlı ve akıcı metinler üretebilir. ChatGPT, OpenAI’nin dil modelleri serisinin bir parçasıdır ve birçok dil görevinde başarılı bir şekilde kullanılabilir.
ChatGPT’nin önceden eğitilmiş bir model olduğu için, çeşitli metin tabanlı görevlerde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Ancak, spesifik bir uygulama için daha fazla özelleştirme gerektiren durumlarda, kullanıcılar özel eğitim verileri kullanarak modeli fine-tuning yapabilirler. Bu model, müşteri hizmetleri, metin tabanlı soru-cevap sistemleri, dil anlama ve metin üretme uygulamaları gibi birçok alan için potansiyel bir çözüm sunabilir.
NASA, ChatGPT benzeri modeller üzerine çalışıyor
Credit: NASA
Havacılık ve uzay alanındaki en iddialı kuruluşlar arasında yer alan NASA, iddialı çalışmaların yanı sıra ChatGPT gibi sıcak gelişmeleri de yakından takip ediyor. The Guardian’ın özel haberine göre NASA, bu amaçla astronotların doğal dildeki ChatGPT benzeri bir arayüz kullanarak manevralar yapmasına, deneyler yapmasına ve daha fazlasını yapmasına olanak sağlayacak bir sistem geliştiriyor.
Credit: The Guardian
NASA’da misafir araştırmacı olarak yer alan Profesör Larissa Suzuki “Amaç, uzay araçlarıyla karşılıklı etkileşimde bulunabileceğimiz ve onların da uyarılar, güneş sistemi ve ötesinde gördükleri ilginç bulgular hakkında bize yanıt verebilecekleri bir noktaya ulaşmaktır” dedi. “Gerçekten artık bilim kurgu gibi değil.”
ChatGPT ne düşünüyor, uzaya gitmek istiyor mu?
Peki ChatGPT bu konuda hakkında ne düşünüyor, gönlünü almadan tabii ki onu uzaya gönderemeyiz.
ChatGPT’ye
Soru 1- “Uzaya gitmek istiyor musun?” sorusu yönelttiğimizde cevabı şu şekilde oldu:
“Ben bir yapay zeka dil modeli olduğum için fiziksel bir varlık değilim, bu nedenle uzaya gitmek gibi bir arzum veya yeteneğim yok. Ancak, uzaya gitme fikri birçok insan için heyecan verici olabilir.”
Soru 2- “ChatGPT uzayda çalışabilir mi?” sorusunu yönelttiğimizde ise şu şekilde cevapladı:
“Hayır, ChatGPT fiziksel olarak uzaya gönderilen bir varlık değildir ve uzayda çalışmaz. ChatGPT bir yapay zeka dil modelidir ve OpenAI tarafından geliştirilmiştir. Ancak, eğer bir bilgisayar veya sunucu üzerinde çalıştırılıyorsa, teorik olarak uzay istasyonları veya uzay araçları gibi uzayda kullanılabilir. Bununla birlikte, bu tür sistemlerin uzayda çalışabilmesi için uygun altyapıya ve enerji kaynaklarına ihtiyaç duyulacaktır. Şu anda, uzayda kullanılan yapay zeka sistemleri genellikle belirli görevlere özgü olarak tasarlanmış özel sistemlerdir.”
Yararlanılan Kaynaklar:
1- www.esa.int
2- www.nasa.gov
3- www.theguardian.com
4- What is Artificial Intelligence by John McCarthy
5- www.airbus.com
6- PCMag.com
