Türkiye Uluslararası Uzay İstasyonu’na Gidiyor – Ax-3 Görevi ve Kapsamı

Uzayın Dünya’da politik ve ekonomik olarak öncelikli gündem haline gelmesi ile Türkiye’de de uzay faaliyetleri hız kazanmıştır. Bu kapsamda Türkiye tarafından 19 Ocak 2019’da ilk olarak çalıştayı yapılan ve Ay Görevi, Türk Astronot ve Bilim Misyonu, Uydu Üretiminin Tek Çatı Altına Toplanması ve Yerli Uydu Geliştirme Programı, Uzaya Erişim ve Uzay Limanı gibi toplam 10 stratejik hedef planlanmış ve bunlar Milli Uzay Programı başlığında toplanmıştır.

Milli Uzay Programı nedir?

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) tanımına göre: Milli Uzay Programı, Dünya’daki gelişmeleri dikkate alarak, Türkiye’nin mevcut potansiyeli değerlendirmek üzere ülkenin uzay politikaları alanındaki vizyonunu, stratejilerini, hedeflerini ve projelerini, koordineli ve entegre olarak yürütülmesine yönelik hazırlanmış kapsamlı bir projedir.

Program ortakları kimlerdir?

Milli Uzay Programı’nın 10 stratejik hedefi üzerine TÜBİTAK, Roketsan, Aselsan, TUSAŞ gibi yerli şirketler ortak bir çatı altında çalışmalar yürütüyor. Uluslararası anlaşmalar ve iş birlikleri de birçok alanda genişletilmeye devam ediliyor. Bu yazımızda “Türk Astronot ve Bilim Misyonu” stratejik hedefi üzerine bilgiler vereceğiz.

Türk Astronot ve Bilim Misyonu nedir?

Bu hedef kapsamında bir Türk vatandaşı gerekli eğitimlerden sonra bilimsel görevleri gerçekleştirmek üzere Uluslararası Uzay İstasyonuna (ISS) gönderilecektir. Bu kapsamda ISS’te gerçekleştirilecek bilim misyonuna ait deneyler belirlenerek ilgili malzeme ve ekipmanlar hazırlanacaktır. 15/12/2021 tarihi itibarıyla TÜBİTAK UZAY proje yürütücüsü olarak belirlenmiştir. Proje gereklilikleri açısından kritik adımlar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve TUA görüşü ve onayı ile atılmaktadır. Türk Uzay Yolcusunun ISS’ye götürülmesi 2023’ün son çeyreğinde planlanmaktadır. (Güncel: Olası gerçekleşme tarihi Ocak 2024)

İlginizi Çekebilir: Astronotların ISS’teki Bir Günü Nasıl Geçiyor?

Milli Uzay Programı kapsamında açıklanan hedef doğrultusunda hedefin vizyonu, bir Türk vatandaşının uluslararası iş birliği ile uzaya erişimini ve uzayda gerçekleştirilecek bilimsel faaliyetlerde yer almasını sağlayarak; Uzayda yapılabilecek araştırmalar konusunda Türk bilim insanlarına fırsat sağlamak, Türkiye’nin uzay alanında görünürlüğünü artırmak, genç nesilleri uzay alanında çalışmaya teşvik etmek, bilim ve teknolojiye olan ilgiyi arttırmak, Uzay biyolojisi ve Uzay’da kapalı ekosistemler konusunda bilgi birikimi sağlamaktır.

Bu hedefteki önemli adımlar ise şu şekilde sıralanabilir:

-23 Mayıs 2022’de Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kabine sonrasında yaptığı açıklamada, Milli Uzay Programı kapsamında belirlenen ‘Türk Uzay Yolcusu ve Bilim Misyonu’ görevini başlattıklarını açıkladı.

-Türkiye uzay yolcuları seçmeleri için başvurular açıldı ve yapılan test/mülakat sonucunda eğitilmek üzere 2 kişi seçildi. [Alper Gezeravcı (as) ve Tuva Cihangir Atasever (yedek)]

-TEKNOFEST 2023 İstanbul’da ilk Türk astronotlar tanıtıldı. Astronot adayları eğitim sürecine devam etti.

-Axiom Space tarafından, Ax-3 Görevi ile ISS’ye gidecek Türk uzay yolcusu Alper Gezeravcı’nın da içinde bulunduğu 4 kişilik mürettebatın görev peçi Axiom Space tarafından paylaşıldı.

Uluslararası Uzay İstasyonu nedir? (Kısa Bilgi)

Uluslararası Uzay İstasyonu, 1998 yılında Dünya yörüngesine yerleştirildi. Aradan geçen 25 yılda istasyona 150 milyar dolarlık yatırım yapıldı. İstasyonda, insan araştırmaları, biyoloji ve biyoteknoloji, fizik ve malzeme bilimleri, teknoloji geliştirme, dünya ve uzay bilimleri alanlarında 3 binden fazla deney gerçekleştirildi. 9 Eylül itibariyle Uluslararası Uzay İstasyonu’nu 23 farklı ülkeden çoğu bilim insanı 271 kişi ziyaret etti.

İlginizi Çekebilir: Şimdiye Kadar Yapılmış En Pahalı Yapı (150 Milyar Dolar) – ISS’in İnsanlığa Faydaları Nelerdir?

İlk Türk astronot adayları kimlerdir?

1-Alper Gezeravcı (as)

Aralık 1979’da Silifke, Türkiye’de doğan Gezeravcı, İstanbul Hava Harp Okulu’nda Elektronik Mühendisliği alanında lisans eğitimini tamamladı. Ayrıca Wright-Patterson Hava Kuvvetleri Üssü’ndeki Hava Kuvvetleri Teknoloji Enstitüsü’nde yüksek lisans yaptı.

Türk Hava Kuvvetleri’nde savaş pilotu olarak görev yapan Gezeravcı, aralarında T-41, SF-260, T-37, T-38, F-5, KC-135 ve F-16’nın da bulunduğu birçok uçakta 15 yıllık uçuş tecrübesine sahip. Ayrıca Türk Hava Yolları’nda yedi yıl kaptanlık yaptı. Gezeravcı ayrıca uçuş lideri, uçuş emniyet görevlisi ve ticari havayollarında kaptan olarak görev yaptı.

Gezeravcı, son olarak Standardizasyon Filosu Akademik Kanat Komutanı olarak Adana’daki 10’uncu Üs Komuta Birimi’ne atandı. Filonun standardizasyonu ve değerlendirilmesi, tüm eğitim dokümanlarının Hava Kuvvetleri standartlarına göre düzenlenmesi, tüm F-16 ve KC-135R pilotlarının kontrol sürüşleri öncesinde sınavlarının yapılması ve filo dokümantasyon standartlarının denetlenmesinden sorumluydu.

Bir spor tutkunu olan Gezeravcı, tüplü dalış, yelkencilik, kampçılık ve rafting yapmaktan keyif alıyor ve dağ yürüyüşü ve binicilik konusunda geniş deneyime sahip. Askeri eğitimi sayesinde birçok hayatta kalma eğitimi kursuna ve askeri konuşlandırmaya katılmıştır.

Gezeravcı, uzaya giden ilk Türk astronotu olarak tarihi Axiom Mission 3’ün (Ax-3) bir parçası olma fırsatından dolayı onur ve heyecan duyuyor. Gezeravcı, Ax-3’te görev uzmanı olarak görev yapacak.

2-Tuva Cihangir Atasever (yedek)

Ağustos 1992’de Ankara’da doğan Tuva Atasever, Bilkent Üniversitesi’nde Elektrik-Elektronik Mühendisliği alanında lisans diploması aldı. 2014 yılında lisans eğitimini tamamladıktan sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne taşınan Atasever, Kaliforniya Üniversitesi Irvine’de fotonik alanında yüksek lisans derecesi aldı. Ayrıca Atasever, 2018 yılında Delft Teknoloji Üniversitesi, Avrupa Uzay Araştırma ve Teknoloji Merkezi ve Uluslararası Uzay Üniversitesi (ISU) tarafından düzenlenen Uzay Çalışmaları Programını (SSP) tamamladı.

Atasever, 2016 yılında yüksek lisans derecesini aldıktan sonra Blue Dot VR’nin kurucu ortağı ve CEO’su olarak görev yaptı ve burada kullanıcılarda sosyal, çevre yanlısı ve empatik davranışlar teşvik etmek için sanal gerçeklikte ilgi çekici deneyimler yaratmaya çalıştı. Atasever, 2017 yılında artırılmış gerçekliğe odaklanan HyperSight, Inc. adlı başka bir girişimin kurucu ortağı oldu.

 Atasever, bu girişimlerde çalıştıktan ve hayatını değiştirecek deneyimler kazandıktan sonra, ROKETSAN A.Ş.’de Mikro Uydu Fırlatma Aracı (MSLV) ve Uzay Sondaj Roketi (SSR) geliştirme projelerinde aviyonik alt sistemlerden sorumlu aviyonik sistem mühendisi olarak çalışmaya başladı. SSR’nin faydalı yük entegrasyon yöneticisi olan Atasever’in ROKETSAN’daki son sorumluluğu, SSR’de fırlatılacak bilimsel ve ticari faydalı yüklerin seçilmesi, bu faydalı yükler için teknik gereksinimlerin oluşturulması ve tasarım doğrulama sürecinin ardından başarıyla fırlatma aracına entegre edilmesiydi. 

Atasever, Mayıs 2022’de Türk Uzay Ajansı’nın (TUA) ilk astronot seçme kampanyasına heyecanla başvurdu. Tüm aşamaları başarıyla geçtikten sonra Türkiye’nin ilk iki astronotundan biri seçildi.

Yüzmeyi, açık havada koşmayı, kamp yapmayı ve sırt çantasıyla seyahat etmeyi seven Atasever, daha önce Kuzey ve Güney Kaliforniya’daki birçok milli parkta ve Akdeniz kıyılarında seyahat ediyor.

Atasever, yedek görev uzmanı olarak tarihi Ax-3 misyonunun bir parçası olma fırsatından dolayı onur ve heyecan duyuyor ve dünyadaki insanların yaşamlarını iyileştirmek için uluslararası ortaklarla yakın işbirliği içinde Türkiye’nin insanlı uzay uçuşu programını ilerletmeyi sabırsızlıkla bekliyor.

Axiom Space şirketini hakkında ne biliyoruz?

2016 yılında Michael T. Suffredini ve Kam Ghaffarian tarafından kurulan Axiom Space, ilk olarak 2022 yılında, Uluslararası Uzay İstasyonuna giden ilk ticari mürettebatlı özel uzay uçuşu olan Axiom 1 (Ax-1) adlı bir uzay uçuşu gerçekleştirdi. Ardından Ax-2 Görev’ini gerçekleştiren şirket, şu anda 2025 yılında fırlatacak olan ilk ticari uzay istasyonunu Hab One’ı inşa ediyor. Şirketin liderlik ekibi büyük ölçüde eski NASA çalışanlarından oluşuyor.

Ax-3 Görevi Nedir?

Axiom Space’in Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) üçüncü görevi olan Axiom Mission 3 (Ax-3), dünyanın ilk ticari uzay istasyonu ve ISS’nin hedefi olan Axiom Station’a doğru yolda önemli bir adımdır. Ax-3, tarihi ve kurumsal engelleri yıkıyor ve dünyanın bütün bir bölgesi için uzaya erişimi yeniden tanımlamakta önemli rol oynuyor. Axiom Space, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve üç ülke (İtalya, Türkiye, İsveç) Ax-3’ün ISS’ye tüm Avrupa’yı kapsayan ilk ticari astronot misyonu olması için ortak çalışıyor. ESA, proje astronotlarından birini uzaya göndermek için ilk kez ticari bir uzay şirketiyle birlikte çalışıyor.

Ax-3 Görevi detayları nelerdir?

• Fırtlatma Tarihi: Ocak 2024 (Tahmini)
• Fırlatma Yeri: NASA’nın Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’ndeki Kompleks LC-39A
• Mürettebat: Komutan Michael López-Alegría, Pilot Walter Villadei, ve Görev Uzmanları Alper Gezeravcı ve Marcus Wandt
• Uzay Aracı ve Roket: SpaceX Dragon uzay aracı ve SpaceX Falcon 9 roketi
• Hedef: Uluslararası Uzay İstasyonuna (ISS) kenetlenen 14 güne kadar görev

Ax-3 Görevi’nin önemi nedir?

• Ax-3, ISS’ye tüm Avrupa’yı kapsayan ilk ticari astronot misyonu olacak.
• Ax-3, hükümet ve sivil toplum kuruluşlarından oluşan ilk ticari uzay uçuşu görevi olacak.
  Avrupa Uzay Ajansı sponsorluğundaki ulusal astronotlar yer alacak.
• Ax-3, ESA sponsorluğunda bir astronotu içeren ilk ticari görev olacak.
  (ESA projesi İsveçli astronot, İsveç Ulusal Uzay Ajansı)
• Türkiye, daha büyük bir çalışma kapsamında uzaya ilk Türk astronotunu gönderecek.

Türkiye ISS’te hangi çalışmaları gerçekleştirecek?

1-Kümelenmiş Düzenli Aralıklı Kısa Palindromik Tekrarlar (CRISPR-Gem)

CRISPR, organizmalardan genleri artırmak, azaltmak, eklemek veya çıkarmak için kullanılabilen, çığır açan bir genetik düzenleme bilimsel tekniğidir. Bu çalışma, mikro yerçekiminin bitkilerin büyümesini, hareketini ve genetiğini nasıl etkilediğini gösteren önceki mikro yerçekimi araştırmalarına dayanmaktadır. Proje aynı zamanda zorlu ortamlardaki bitki adaptasyonuna ilişkin değerli bilgiler sağlayabilir ve tarım için daha dayanıklı mahsullerin geliştirilmesine yardımcı olabilir.

2-Vokalkord

Vokalkord deneyi, solunum, konuşma ve öksürük seslerini analiz ederek 70’ten fazla hastalık türünü tespit edecek bir yapay zeka sisteminin geliştirilmesine odaklanacak. Bu proje ayrıca akciğer kanserlerini, ses ve ses teli hastalıklarını, bulaşıcı hastalıkları ve hatta kalp-damar ve göz hastalıklarını tanımlamak ve teşhis etmek için Dünya’da kullanılacak yazılımı geliştiriyor.

3-Yeni Uzay Alaşımları Üzerine Yenilikçi Araştırma (UYNA)

UYNA deneyi, yeni orta entropili ve yüksek entropili alaşımları (sırasıyla MEA’lar ve HEA’lar) araştıracak. Bu tür metal alaşımları, yüksek mukavemetleri, toklukları ve korozyona karşı dirençleri ile karakterize edilir ve uzay, havacılık, otomotiv, enerji ve tıp dahil olmak üzere birçok endüstrideki potansiyel uygulamalar için ilgi çekicidir. Bu deneyden elde edilen veriler, çeşitli uygulamalar için yeni ve geliştirilmiş malzemelerin geliştirilmesine yol açabilecek MEA/HEA alaşımlarının oluşumu ve özelliklerinin anlaşılmasının geliştirilmesine yardımcı olacaktır.

4-Sıvılarda metal parçacıklarının dinamiğine mikro yerçekimi etkileri (gMETAL)

TÜBİTAK UZAY liderliğindeki gMETAL projesi, yerçekimi eksikliğinin, kapalı bir ortamda katı parçacıkların bir gazdaki karışımını (iki fazlı karışım oluşumu) nasıl etkilediğini araştıracak; bu, metal parçacıklarının ve oksitleyici bir gazın nasıl reaksiyona girebileceğini anlamak için önemlidir. Verimli yanma ve maksimum ısı salınımı için bir yanma odası. Bu araştırmaya yönelik uygulamalar arasında metal parçacıkların havada yakılmasıyla Dünya üzerinde sıfır karbonlu enerji üretim teknolojilerinin geliştirilmesi ve Mars’ta tahrik sistemlerinin veya enerji üretiminin geliştirilmesi yer alıyor.

5-MESAJ (Mikro Yerçekimi İlişkili Genetik Araştırma Grubu)

Bu çalışma, bir astronottan toplanan insan bağışıklık sistemi T hücrelerindeki gen ifadesindeki mikro yerçekimi ile ilişkili değişiklikleri değerlendirecektir. Uçuşun ardından proje, uzay yolculuğu tarafından düzenlendiği tespit edilen T hücrelerindeki genleri yok etmek için CRISPR gen düzenleme teknolojilerini kullanacak. Araştırmacılar ayrıca, mikro yerçekimini taklit etmek ve çoğalma, hayatta kalma ve stres tepkilerindeki hücresel değişiklikleri araştırmak için zeminde bir akustik kaldırma cihazı kullanarak gözlemlenen mikro yerçekimi ile ilişkili gen değişiklikleriyle bağışıklık hücreleri üretmeyi de hedefleyecekler. Bu proje, bağışıklık sisteminin mikro yerçekimi stresine tepkisini daha iyi anlayarak, bağışıklık sistemlerinin dayanıklılığı nedeniyle uzay uçuşu görevlerine daha uygun olabilecek potansiyel uzay yolcularını belirlemeyi amaçlıyor.

6-Metabolizma

Uzay uçuşu, insan vücudunun fiziksel talepler, beslenme değişiklikleri ve uyku eksikliği gibi mikro yerçekimindeki değişikliklere uyum sağlaması için stresli bir deneyim olabilir. Fizyolojik değişiklikler vücudun “omiklerinin” gen ekspresyonundaki (genomik), protein ekspresyonundaki (proteomik) veya metabolitlerdeki (metabolomik) değişikliklerin profili çıkarılarak izlenebilir. Bir bireyin uzay uçuşuna tepkisindeki bu değişikliklerin daha iyi anlaşılması, her astronotun güvenliğini ve performansını optimize edebilecek kişiselleştirilmiş karşı önlem prosedürlerinin geliştirilmesine yardımcı olabilir. Bu proje, Türkiye’nin hızla gelişen ulusal uzay programı kapsamında, uzay uçuşu sonrasında görülen omics değişikliklerini daha iyi anlamak için veri toplamayı ve yerçekimi fizyolojisi, havacılık ve uzay tıbbı üzerine çalışan Türk araştırmacıları astronot bakımına yönelik en iyi uygulamalar konusunda bilgilendirmeyi amaçlamaktadır.

7-Propoli Pranet

Propolis ekstraktı, arılardan elde edilen ve “arı tutkalı” adı verilen, kovan yapımı ve bakımında kullanılan, antioksidan ve antiinflamatuar madde olarak nitelendirilme potansiyeline sahip doğal bir üründür. Bu proje, propolis ekstraktının mikro yerçekimindeki bakteriler üzerindeki etkisini araştırmayı amaçlayan 13-14 yaş arası öğrenciler tarafından yürütülen bir STEM projesidir. Deneyler, propolis ekstraktının uzayda anti-mikrobiyal özellikler sergileyebileceğini kanıtlarsa, gelecekteki uzay uçuşu uygulamaları için yeni ve doğal ürün bazlı temizlik maddeleri üzerine gelecekteki araştırmalar için yollar açabilir.

8-Uzman

Algler, uzun süreli uzay uçuşu görevleri sırasında insanları desteklemek için onları ideal organizmalar haline getiren birçok özelliğe sahiptir. Algler yalnızca astronot menülerinde yer alan bir besin kaynağı olarak hizmet etmekle kalmaz, aynı zamanda karbondioksiti giderebilir ve uzay aracı çevre kontrol sistemleri için oksijen üretebilir, uzay aracı sıcaklıklarının düzenlenmesine yardımcı olabilir, bazı atıkların geri dönüştürülmesine yardımcı olabilir ve hatta bir yakıt kaynağı olarak bile hareket edebilir. Bu deneyden elde edilen veriler, uzay görevleri için mikroalgal yaşam destek sistemlerinin geliştirilmesini ilerletmek için kullanılacak ve gelecekteki karbondioksit yakalama, oksijen dönüşümü, atık su arıtma sistemlerinin tasarımını etkileyebilecek ve uzayda yetiştirilen diğer tarımsal ürünler için gübre seçenekleri sunabilecek.

---

Yararlanılan Kaynaklar

1- www.esa.int
2- tua.gov.tr
3- www.space.com
4- www.axiomspace.com