Ay Madenciliği – Büyük Güçler Ay’la Neden İlgileniyor?

Büyük güçlerin Ay’la ilgilenmesinin temelinde yatan amaca ulaşmak için öncelikle Ay’ı tanımak ve şimdiye kadarki Ay misyonlarına göz atmamak tabii ki olmaz, hızlıca evimiz Dünya’nın parlak ve biricik doğal uydusu Ay’ı yakından tanıyalım.

Küçük meteor uydular haricinde Dünya’nın tek doğal uydusu olan Ay; Dünya’nın kütlesinin yaklaşık %1’i kadar kütleye sahiptir. Yaklaşık 3,475 kilometre çapıyla Dünya’ya 384,400 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Ay’ın Dünya yörüngesindeki tam bir turunu tamamlaması 27.3 gün sürmektedir. Dünya’nın doğal uydusu Ay’ın yüzey sıcaklığı ise -233°C ve 123 °C arasındadır. Ay’ı yakından tanımaya devam edelim.

Ay Nasıl Oluştu?

Dünyamız ve doğal uydusu Ay yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluşan Güneş Sistemi‘nde yer almaktadır. Güneş Sistemi’nin ilk yıllarında Güneş’in etrafında birçok gezegen ve asteroid belirsiz yönlerde ve yörüngelerde bulunmaktaydı. Bu belirsizlik birçok çarpışma ve birleşmenin gerçekleşmesine olanak sağladı ve bir magma okyanusu olan Dünya’mız meydana geldi. Ancak çarpışmalar devam etti ve Theia adlı bir ön gezegen Dünya’ya çarptı ve Dünya’nın birçok parçasının uzaya yayılmasına sebep oldu.

Bu parçalar Dünya etrafında bir halka oluşturdu ve kütle çekim etkisiyle zamanla birleşerek Dünya’mızın uydusu Ay’ı oluşturdu. Bu anı daha iyi anlamak için aşağıdaki kısa animasyon oldukça faydalı olacaktır.

Ay’ın Dünya’ya Etkileri Nelerdir?

*Ay, dünyanın etrafında dönerken bir yüzeyi Dünya’ya daima daha yakındır. Bu sebeple Dünya’nın Ay’a yakın olan yüzündeki sular ay tarafından çekilir ve yeryüzünde gelgitler meydana gelir.

*Ay, birçok göktaşının Dünya’ya çarpmasını engeller ve Dünya’ya daha az sayıda göktaşı ulaşır.

*Ay, güneşten gelen ısı ve ışınları yansıtmasıyla geceleri Dünya’yı daha aydınlık bir yer yapar.

*Ay, Dünya’nın kendi etrafında dönüş süresini uzatarak günlerin 24 saat olmasını sağlar. Eğer Ay olmasaydı Dünya’da bir gün yaklaşık 10 saat olurdu.

Bunların yanı sıra Ay’ın Dünya’ya birçok etkisi vardır. Biraz da Ay’ın insanlar üzerindeki etkisine göz atalım.

Ay’ın Bizim Üzerimizdeki Etkileri Nelerdir?

Çoğu insan farkında olmasa da Ay insanlar üzerinde birçok etkiye sahiptir. Örneğin; Ay’ın en görkemli evresi olan dolunay sırasında aydınlık daha fazla olduğu için insanların uyku kalitesi olumsuz etkilenir. Uyku düzenini sağlayan melatonin hormonunun aydınlıkta daha az salgılanmasıyla uyku kalitesinin düştüğü bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Böylece insanlar Ay’ın dolunay evresinde kendini daha huzursuz ve uykusuz hisseder.

Ay’ın diğer bir evresi olan yeniayda ise geceleri Dünya daha karanlık olduğu için insan vücudu daha fazla melatonin hormonu üretir ve böylece insanlara daha kaliteli bir uyku imkanı sağlar.

Ay sadece insanların değil büyük güçlerin de uykusunu kaçırmış olmalı ki Ay görevleri sıkça gündemi tarihte olduğu gibi şu sıralar da meşgul etmekte. Günümüz Ay görevlerinden bahsetmeden önce kısa bir zaman yolculuğu yapıp ilk Ay görevleri ve keşiflerine göz atmaya ne dersiniz?

Ay Görevleri ve İlk Keşifler

1950’li yıllarda Amerika ve Sovyetler Birliği arasında başlayan Ay’a ulaşma rekabeti, ilk Ay görevleri ve araçlarının atası olarak kabul edilir. Resmi olarak Amerika tarafından 4, Sovyetler Birliği tarafından ise 3 olmak üzere toplam 7 başarısız girişim sonucunda tarihte ilk kez 1959’da Sovyetler Birliği’nin mürettabatsız Luna 1 aracı ilk Ay uçuşunu kısmen başarılı olarak gerçekleştirdi ve Ay çağını başlattı.

Sonrasında Sovyetler Birliği Luna 2 aracıyla ay yüzeyine ilk sert inişi gerçekleştirdi. Bunu Luna 3 aracıyla Ay’ın ilk defa uzak tarafının görüntülenmesi takip etti.

Rekabetin ilk ayağında geride kalan Amerika 1960’larda Ay’a mürettebatlı iniş yaparak güçlü bir adım atmak için çalışmalar yürütmeye devam etti. Ranger 7, 8 ve 9 gibi başarılı ay keşif araçlarıyla farklı girişimlerde bulundu. 1966’da Sovyetler Birliği ise Luna 9 göreviyle Ay’a ilk yumuşak inişi gerçekleştirdi ve Ay’ın yüzeyini fotoğrafladı. Aynı yıl içerisinde Amerika da Surveyor 1 aracıyla Ay’a yumuşak iniş yapmayı başardı ve yüzeyi fotoğrafladı. Her iki taraftan da çeşitli keşifler ve girişimler 60’lı yılların sonuna kadar devam etti.

60’lı yılların sonunda ise Amerika Ay’a ilk mürettebatlı yumuşak inişi Apollo 11 aracıyla başardı. Apollo 11 mürettabatı Armstrong ve Aldrin ay yüzeyinde 21 saat 36 dakika geçirdiler.

1970’li yıllarda da bu gelişmeleri takiben birçok başarılı ve başarısız Ay görevi girişimleri gerçekleşti. 1980’li yıllarda ise yaklaşık 10 yıl boyunca hiçbir ay misyonu başlatılmadı.

1990’lı yıllara gelindiğinde ise Japonya, Hiten aracıyla ilk başarılı Japon Ay görevini gerçekleştirdi. Amerika ise 1994-1998 yıllarında Ay’ın yörüngesine başarılı iki uzay aracı gönderdi.

2000’li yıllara gelindiğinde Avrupa’nın ilk Ay misyonu SMART-1 başarılı bir şekilde gerçekleşti. Çin ve Hindistan ilk Ay misyonlarını başarıyla gerçekleştirdi.

2010-2020 yılları arasında ise Çin tamamı başarılı 7 Ay misyonu gerçekleştirdi. Bunun yanı sıra Hindistan 1 başarılı, Amerika 3 başarılı, İsrail ise 1 başarısız Ay misyonu gerçekleştirdi.

1950’lerde başlayan ve günümüzde de tüm hızıyla devam eden Ay misyonları her geçen gün Ay’ın yapısını ve özelliklerini keşfetmemize yardımcı olmaya devam ediyor. Peki bu çalışmaların sonucunda elde edilen hangi veriler günümüzde bile Ay’a olan ilgiyi yüksek düzeyde tutuyor, özellikle büyük güçlerin Ay’la bu kadar ilgilenmesinin asıl sebebi ne? Tüm taşları yerine yerleştirdiğimize göre şimdi bu soruyu cevaplamanın tam zamanı!

Büyük Güçlerin Ay’la İlgilenmesinin Asıl Sebepleri Neler? Ay Madenciliği hakkındaki ön görüler nelerdir?

Ay Dünya’nın doğal bir uydusu olması yanı sıra birçok zenginliği de bünyesinde barındırıyor. Bunlardan bahsedecek olursak:

-2008 yılında Hindistan tarafından Chandrayaan-1 göreviyle Ay’da ilk defa su tespit edildi. İnsan yaşamı için önemli olmasının yanı sıra barındırdığı hidrojen ve oksijen roket yakıtı olarak kullanılabilir.

-Dünya’da nadir bulunan ve Helyum’un izotopu olan Helyum-3’ün Ay’da bir tondan fazla bulunduğu iddiası. İddia NASA’ya ait. Ayrıca Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Helyum-3’ün füzyon reaktörlerinde radyoaktif atık madde oluşturmadan enerji sağlayabileceğini açıklaması.

-Boeing’in araştırmasına göre, Ay; akıllı telefonlarda, bilgisayarlarda ve ileri teknolojilerde kullanılan skandiyum, itriyum ve 15 lantanit gibi nadir toprak metalleri bakımından da oldukça zengin bir doğal uydu.

Bu ve bunun gibi birçok açıdan zengin bir yapıya sahip Ay’a olan ilginin temelinde bu kaynaklar yatmakta. Büyük güçlerin gittikçe artan ilgisiyle birlikte yakın zamanda Ay’da bir maden yapısı kurulması hiç de uzak görünmüyor. NASA, bu alanda 2020 yılında Artemis Sözleşmeleri başlıklı hukusal bir girişim başlattı ancak Rusya ve Çin anlaşmalara katılım sağlamadı. Anlaşmaya katılan ülkeler ise Avustralya, Kanada, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Birleşik Arap Emirlikleri, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri gibi toplamda 28 ülke oldu.

Hukuksal belirsizliğin devam etmesi bir yana birçok ülke Ay misyonları yürütmeye devam etmekte. Rusya’nın Ay’a iniş denemeleri, Amerika Ay misyonları ve Hindistan’ın Chandrayaan-3 aracıyla 14 Temmuz Cuma 2023’te aya başarılı inişini takiben diğer ülkelerin de bu alanda ciddi çalışmalar yaptığı sıcak bir Ay yarışı tekrardan başlamış durumda. Hindistan Uzay Ajansı (ISRO) tarafından paylaşılan son gelişmeye göre Hindistan’ın Chandrayaan-3 aracı Ay’da alüminyum, kalsiyum, krom, titanyum, manganez, oksijen ve silisyum elementlerini tespit etti ve Ay’da kükürt varlığını açık bir şekilde doğruladı.

Ay, keşfedilmiş ve henüz keşfedilmemiş zenginliğiyle uzay gündemini ilerleyen günlerde de meşgul edecek gibi görünüyor.

---

Yaralanılan Kaynaklar

1- moon.nasa.gov
2- isro.gov.in
3- telegraph.co.uk
4- popularmechanics.com